تبلیغات
مرجع جامع بوشهرشناسی

مرجع جامع بوشهرشناسی

نویسنده : محمد جواد منصورزاده چهارشنبه 23 اردیبهشت 1388, 11:11 ق.ظ

بوشهر، خرما و مشكلات پیش روی صادرات این محصول

نویسنده: سجاد واعظی

استان بوشهر با مساحتی حدود 25360 كیلومتر مربع‌، به صورت باریكه‌ای با 625 كیلو‌متر مرز آبی در جنوب غربی ایران و بر كناره شمالی خلیج پارس قرار گرفته است‌. ارتفاع مركز این منطقه (شهر بوشهر) از سطح دریای آزاد 5 متر و فاصله هوایی آن تا تهران 751 كیلو‌متر است‌. این منطقه به واسطه كمی ارتفاع از دریا و نزدیكی به خط استوا و دریای گرم‌، سرزمینی گرم و مرطوب است.
این دروازه بزرگ دریایی ایران به مناسب موقعیت سیاسی – جغرافیایی وی‍ژه و بر جسته‌اش همواره مورد تاخت و تاز بیگانگان همچنین محل تردد اقوام و ملل گوناگون بوده‌، بنابراین در طول تاریخ مرز واقعی تبادل فرهنگ‌های متنوع انسانی بوده است‌.
«بوشهر از هزار 3 ق. م شهری آباد بوده و از مراكز مهم امپراتوری ایلام به شمار می‌رفته است‌. از آجر نوشته‌های ایلامی به دست آمده معلوم شده كه بوشهر در آن دوره‌، شهری به نام لیان بوده است‌. ظاهراً این شهر (لیان باستانی) از هزاره 3 ق‌.‌م و احتمالاً پیش از آن به لحاظ موقعیت خاص جغرافیایی خود‌، از نقاط ارتباطی تمدن‌های شرق و غرب دنیای قدیم بوده است‌.»(1)


به گفته گریشمن‌، بوشهر كنونی در عصر سلوكیان احداث گردیده است‌. وی می‌گوید: سلوكیان كمتر از نه شهر در ساحل خلیج فارس بنا نكردند و از آن جمله است‌: انطاكیه در پارس‌، بوشهر امروز كه جانشین شهر كهن ایلامی (شهر لیان) گردید ...
در زمان اردشیر بابكان شهر رام اردشیر در حدود 12 كیلو‌متری بوشهر بنا شد. كه اكنون خرابه‌های آن به نام «ریشهر» معروف است‌. نام بوشهر برای اولین بار در كتاب معجم البلدان یاقوت حموی آمده است‌. گای لسترنج مؤلف كتاب سرزمین‌های خلافت شرقی نیز آن را متذكر شده و یاد كرده است‌. ولی به نظر می‌رسد كه واژه بوشهر مصحف و محرف كلمه ریشهر است.

نادرشاه افشار كه متوجه وضع نامطلوب خلیج فارس شده بود در‌صدد ایجاد نیروی دریایی برای تأمین ارتباط جزایر با سواحل خلیج فارس برآمد و عبداللطیف یا لطیف خان را در سال 1735 م (1147 ه ق) به ایالت دشتستان و شولستان و قبودانی (= كاپیتانی) كل سواحل و بنادر خلیج انتخاب و اعزام كرد‌. از این رو آبادی ریشهر به بوشهر امروزی انتقال یافت و بتدریج آباد شد‌. (2) خاطره قیام و ایستادگی دلاوران جنوب (استان بوشهر) بویژه دلیران تنگستان‌، دشتستان و دشتی در برابر بیگانگان متجاوز هیچگاه از یاد مردم ایران نمی‌رود و همیشه و همه جا از آن رادمردان به نیكی و تحسین یاد می‌كنند.

* كشاورزی:
كشاورزی استان بوشهر از لحاظ نوع محصولات و روش‌های تولید به دو قسمت محصولات زراعی و درختی تقسیم می‌شود‌:
مهم‌ترین محصولات زراعی این منطقه عبارتند از‌: گندم و جو آبی و دیم‌، تنباكو‌، پیاز‌، كنجد‌، سبزی‌، صیفی و نباتات علوفه ‌ای‌. حدود 25 درصد از كل اراضی استان قابل زراعت است‌. به علت شوری بیش از اندازه خاك، بخش وسیعی از زمین‌های استان غیرقابل كشت شده است. در استان بوشهر به علت آب و هوای گرمسیری آن، امكان پیش رس كردن محصول، زیاد بوده و این عوامل در برداشت گوجه فرنگی و بادمجان استفاده می‌شود. شهرستان‌های دشتستان، گناوه، دشتی و تنگستان به ترتیب مراكز مهم زراعی در این استان به شمار می‌روند.

بیشترین باغ‌های منطقه را نخلستان‌ها تشكیل می‌دهند. در برخی نقاط استان باغ‌های محدود و كوچك مركبات به صورت پراكنده وجود دارد. خرما تنها محصول كشاورزی استان است كه به خارج صادر می‌شود. میزان تولید خرمای آن در سال 1359 ه.ش حدود 60 هزار تن و در سال 1364 ه ش حدود 40 هزار تن تخمین زده شده است.

شهرستان دشتستان از لحاظ تولید خرما و مركبات در مقام اول و تنگستان در ردیف بعد قرار دارد‌. مركز عمده تولید مركبات استان به ویژه لیموترش در شبانكاره در شهرستان دشتستان قرار دارد كه بوسیله آب ذخیره شده سد شبانكاره آبیاری می‌شود‌. (3)

در حال حاضر پراكندگی جغرافیایی خرما از غرب به شرق در منطقه بوشهر شامل نواحی زیر است:
اول: ناحیه دالكی، مزارعی، سرقنات‌، بی‌براه، زیراه، سعدآباد و شبانكاره كه تا ناحیه دشتی امتداد دارد.
دوم: ناحیه بوشكاه‌، زیر كوره و پشتكوه
سوم: ناحیه تنگستان، بویژه اهرم
چهارم: ناحیه خورموج (دشتی)
پنجم: ناحیه خائیز، تنگستان
ششم‌: ناحیه كنگان

- یادی از شهرستان دشتستان (دارنده بزرگ‌ترین نخلستان‌های كشور)
شهرستان دشتستان با وسعتی معادل 7000 كیلومتر مربع یكی از پهناورترین شهرستان‌های استان بوشهر محصوب می‌گردد. ارتفاع شهر برازجان مركز شهر دشتستان از سطح دریا 65 متر و در مرتفع‌ترین مناطق در نواحی پشتكوه حداكثر به 750 متر می‌رسد مساحت كل اراضی زیر كشت شهرستان دشتستان بالغ بر 154000 هكتار است كه 77000 هكتار آن زیر كاشت انواع محصولات مختلف آبی و دیمی می‌باشد‌. از مجموع اراضی فوق 28000 هكتار به صورت آبی كشت می‌شود كه از این مقدار 16250 هكتار زیر كاشت نخیلات است. اقتصاد شهرستان دشتستان متكی به محصولات كشاورزی بخصوص خرماست‌. (5)
آثار و شواهد و قراین موجود حاكی از آن است كه كشت نخل در دوران ساسانیان در منطقه رواج داشته و با استفاده از شبكه‌های سنتی بسیار پیچیده و از كیلومترها فاصله آب رودخانه‌های شاپور و دالكی را به دشت‌ها هدایت كرده و نخل كاری صورت می‌گرفته است (6).

مردم دشتستان كه كشاورزی را به عنوان شغل اصلی و پیشه‌ای پر درآمد از روزگاران دور گذشته وارث شده بودند (حتی) پس از خشك شدن رودهای پرآب، به مقتضای طبیعت ناحیه به فكر چاره افتادند و با حفر چاه در مزارع و ایجاد چند رشته قنات، آب را از كوهپایه‌های اطراف به نخلستان‌ها و باغات كشانیدند.

گرچه امروزه فقط نام قنات‌ها در خاطره‌ها باقی است اما كشاورزان برازجان فراموش نمی‌كنند كه به غیر از چاه آب‌ها وجود آن چند رشته قنات باعث شد تا پیكره اصلی كشاورزی حفظ شود.
در میان آن قنات‌ها باید از قنات سالم خانی یاد كرد كه 11چاه‌های این قنات از تپه‌های كوهستان گیسكان‌ در مشرق برازجان كه دارای آب‌های عمقی فراوانی است آغاز و در شمال شهر حد فاصل بین دهقاید و برازجان به سطح زمین می‌رسید‌. این قنات در شیرینی و فراوانی آب معروف بود و نخلستان و باغی آباد بنام سالم خانی از قبل آن به وجود آمد كه در زیبایی و پرثمری سرآمد باغات آن روز بود و اكنون نیز از جمله باغ‌های خوب منطقه است. همچنین باید از قنات حاج حسن نام برد كه از كوه‌های نی نیزك آب را به روستای حسن آباد منتقل می‌كرد‌. فراوانی آب آن موجب برپایی نخلستان و باغی زیبا شد كه هم اینك از تفریحگاه‌های عمومی شهر است. » (7)

تعداد نخیلات شهرستان دشتستان بالغ بر 5/2 میلیون اصله می باشد كه قریب 2 میلیون اصله بارور و پانصد هزار اصله غیر بارور می باشد. پراكندگی مناطق خرما خیز عبارتند از شبانكاره، سعدآباد، دالكی، مزارعی، زیارت، دهقاید، فاریاب، طلحه، درودگاه، جتوط، دشتی، بنار آزادگان، نظر آقا، سرقنات.

در مقایسه با سایر كشورهای تولید كننده خرما شهرستان دشتستان بیش از یازده كشور دنیا تولید دارد . تولید مصر ، تولید عربستان ، تولیدعراق ، تولید پاكستان و بیش از تولید الجزایر و تولید لیبی برابر با تولید كشور مراكش و بیش از 3 برابر تولید كشور آمریكا و تولید كشورمان ایران ، خرماتولید می كند . (8)
بی نظیر است خرمای كبكاب، آنرا دریابیم . (9)
استان بوشهر با بیش از 25 هزار هكتار سطح زیر كشت نخیلات و بیش از 4 میلیون اصله نخل و با سابقه كاشت چندین هزار ساله، یكی از مهم‌ترین مناطق خرما خیز كشور می‌باشد‌. استان بوشهر دارای تنوع فوق العاده چشمگیر و حائز اهمیت خرما می باشد كه خرمای كبكاب رقم غالب این استان می باشد و بیش از 80% سطح زیر كشت خرما را به خود اختصاص داده است. با توجه به شرایط نسبتاً متفاوت اقلیمی استان بوشهر ارقام متفاوتی درمناطق مختلف دارای غالبیت هستند‌. درمناطق شبانكاره، دالكی، مزارعی و اهرم ، رقم غالب كبكاب، درمناطق برازجان‌، دشتی و دهستان‌های چاهكوتاه، انگالی‌، بنداروز، سركره‌، دویره، عیسوند‌، زردكی‌، آبطویل‌، حسینكی‌، رقم غالب شهابی‌، در منطقه پشتكوه رقم زاهدی (قصب )‌؛ در منطقه جم و ریز رقم خاصوئی‌، در منطقه آبدان رقم شكر و در منطقه گناوه ارقام متفاوتی دیده می‌شود كه تشخیص غالبیت بین آنها مشكل می باشد.

در كشور ما حدود 12 استان به كشت خرما، مشغول می‌باشند و وجود 400 رقم مختلف خرما در ایران گزارش شده است‌. بطور كلی خرما دارای آب، پروتئین، چربی، قند، سدیم، پتاسیم، كلسیم، آهن، ویتامین‌های ب1 و ب2 و مقداری اسید اسكوربیك می باشد و در واقع سوختی پر انر‍ژی برای كارخانه بدن است.
عمده كشورهای وارد كننده خرمای ایران عبارتند از‌: امارات متحده عربی – پاكستان – آلمان – اسپانیا – ایتالیا – انگلستان – فرانسه – سوئیس – سوئد – ژاپن – كانادا و ...

باید گفت كه ما متاسفانه خرمای كبكاب را مفت و ارزان صادر می‌كنیم چرا كه حداكثر‌، كیلویی یك دلار می‌فروشیم (10) و علت پایین بودن قیمت نیز عدم بسته‌بندی تمیز و بهداشتی و تبلیغات مناسب و سایر موارد بازاریابی علمی – كاربردی است‌. خرمای كبكاب‌، علوفه‌ای صادر می‌شود و به امارات و پاكستان فرستاده شده و در آنجا تعدادی تاجر هندی و عرب چند كارخانه بسته‌بندی دائر كرده و ارزش افزوده خرما را به جیب می‌زنند چرا كه با بسته‌بندی بهداشتی و مشتری پسند كیلویی 13 دلار می‌فروشند و در واقع نتیجه زحمت و رنج باغبان ما بخاطر بی‌برنامگی و یا برنامه‌ریزی نادرست و ناكارا نفعش را خارجیان و واسطه‌ها و دلالان می‌برند و اصولاً صادر كنندگان خرمای كبكاب بوشهر را معمولاً تاجران سنتی كه آشنایی با علوم روز بازاریابی و صادرات ندارند و فقط فكر سود آنی و امروزشان هستند و به فكر بازار مطمئن و بلند مدت نیستند و آبروی ملی به جهت كیفیت و نوع صادرات را درك نمی‌كنند‌، تشكیل می‌دهند كه این «فاجعه» است‌. البته در مورد مشكل بسته بندی دررابطه با سایر محصولات كشاورزی هم متاسفانه در سطح كشور ، مشكل داریم مثلاً كشمش ما به تركیه فرستاده می شود و ریگ آن گرفته شده و به اسم تركیه به فروش می‌رسد و یا خرمای كبكاب پس از بسته بندی در كشورهای امارات متحده عربی و پاكستان به اسم همین كشورها به فروش می رسد در حالی كه محصول ماست‌. در اینجا نكته ظریفی نهفته است و آن اینكه پاكستان هم وارد كننده عمده خرماست و هم صادر كننده عمده آن‌!

متاسفانه ما آگاهی و شناخت از خواست مشتریان ، فرهنگ ها و هنجارهای آنان و ... نداریم و خلاصه اینكه ما بازاریابی Marketing را نمی دانیم و راه صواب آنست كه با این علم در مورد خرما و كاربرد آن نیز آشنا شویم. باید گفت سود و منافع ملی كشورمان در صنایع بسته بندی و جنبی ، تبدیلی و واسطه ای خرما است نه خام صادر كردن آن كه تا الان در استان بوشهر این صنایع وجود اقتصادی – تجاری ندارند‌.

در صحنه تجارت بین المللی، رقابت بسیار فشرده است، تنها وجود كالا یا محصول بالقوه صادراتی درداخل كشور برای فروش آن به خارج كافی نیست. شناخت بازار خریدار، آگاهی از نیاز و خواست مشتریان و آشنا نمودن آنان با وی‍ژگی های كالا و فائق آمدن بر موانع متعددی كه بر سر راه صادرات كالا وجود دارد از جمله مسائلی هستند كه یك بازاریاب باید به آنها توجه كافی نماید. بعضی از اهداف ملی صادرات را می‌توان به این ترتیب برشمرد:
- استفاده بهتر از منابع ملی
- پیشرفت فنی (صنایع جنبی -0 تبدیلی و واسطه ای خرما ...)
- كاهش بیكاری
- گسترش تجارت به آن سوی مرزهای ملی
- افزایش درآمدهای ارزی
اصولاً بازاریابی فرآیند عرضه محصول صحیح در مكان صحیح ، زمان صحیح و به قیمت صحیح است . بازاریابی شامل مراحل تولید ، توزیع ، مصرف و فروش و صادرات می گردد . باید گفت بازاریابی همه چیز است .

مفاهیم
قدیم جدید استراتژیك(راهبردی)
دوره تاریخی قبل از 1960 1960- 1990 1990- ...
تمركز كالا مشتری روش انجام فعالیت های بازرگانی
وسیله فروش آمیخته بازاریابی یكپارچه دانش و تجربه
هدف سود ارزش سودآوری همه جانبه
بازاریابی یعنی فروش یك وظیفه همه چیز
Source : warren . j . keegam, Global Marketing Management , fifth ed . 1995

سقراط جمله ای دارند كه: من آتنی یا یونانی نیستم‌. بلكه یكی از شهروندان جهان می باشم‌. این مفهوم امروزه بهتر كاربرد دارد‌. چرا كه جهانی شدن تجارت و یكپارچگی آن مطرح است و این مضمون در مورد بازاریابی خرمای كبكاب هم فوق العاده مهم و حساس می‌باشد.

آمیخته تصمیمات بازاریابی را می‌توان اینطور خلاصه كرد‌:
? تصمیمات در مورد كالا
? تصمیمات در مورد قیمت گذاری
? تصمیمات در مورد بسته بندی
? تصمیمات در مورد توزیع فیزیكی و غیر فیزیكی
? تصمیمات در مورد فعالیت های تشویقی و ترغیبی (تبلیغات‌، ارتقاء‌، فروش و ...)
? تحقیقات

در مورد بسته بندی و تبلیغات‌، واقعاً باید كار كنیم و به روانشناسی رنگ‌ها عنایت ویژه‌ای داشته باشیم‌. رنگ آگهی‌های تبلیغاتی از نكاتی است كه بی‌توجهی به آن نامطلوب است‌. مثلاً رنگ ارغوانی در اكثر كشورهای آمریكای لاتین مرگ را بیاد می‌آورد‌. رنگ سفید در ژاپن رنگ عزاست و سبز در كشور مالزی پژمردگی جنگل را یادآور می‌شود‌. حتی نام‌ها در كشورهای مختلف معانی متفاوتی دارند كه در این مورد هم باید عنایت و دقت شود.

خلاصه كلام اینكه‌: مشكل اساسی خرمای كبكاب استان بوشهر مسئله بازاریابی در مفهوم علمی – كاربردی آن است و با شعار تنها و سمینار و مقاله و سر و صدا هم مشكل حل نمی‌شود‌، باید كاركرد و دلسوزانه كار كرد.

- خرمای كبكاب شاداب كننده پوست و ضامن سلامتی
- خرمای كبكاب صدرنشین میوه های گرمسیری
- خرمای كبكاب محصول ارز آور و اشتغال‌زا
- خرمای كبكاب تامین كننده مواد اولیه صنایع غذایی
- خرمای كبكاب مظهر مقاومت و درختی همیشه سبز و كم توقع با عمر طولانی و اقتصادی
- خرمای كبكاب ضد سرطان

یادداشت‌ها
1- افشار سیستانی، ایرج، نگاهی به بوشهر، تهران، نسل دانش‌، چاپ اول‌، تابستان 1369‌، ج 1‌، ص 34
2- نگاهی به بوشهر ، ج یك، صص 34-35
3- افشار (سیستانی)‌، ایرج‌، سیمای ایران‌، تهران‌، آقابیگ، چاپ اول‌، زمستان 1372، صص 186 – 188
4- نگاهی به بوشهر، ج 2، ص 729
5- كاریزی ، غلامعباس‌، بررسی امكانات و ظرفیت های تولید خرما در منطقه دشتستان‌، مجموعه مقالات اولین سمینار خرما‌، صص 54-55
6- همان كتاب‌، ص 52
7- اتابك زاده ، سروش، جایگاه دشتستان در سرزمین ایران، شیراز، نوید، چاپ اول، 1373، صص 24-25
8- كاریزی ، غلامعباس، همان كتاب ، ص 55
9- یادداشت‌های دكتر مصطفی واعظی در گفتگو با نگارنده
10- آمارها مربوط به سال‌های گذشته می‌باشد و طبعاً متغیر می‌باشد‌. برای اطلاعات بیشتر به کتاب "خرما درخت زندگی" تالیف "سجاد واعظی" انتشارات اذینه گل مهر رجوع فرمایید.


منبع: بنا


دسته بندی: فرهنگ بوشهر , تاریخ بوشهر ,



» آدرس جدید سایت "مرجع جامع بوشهرشناسی" ( چهارشنبه 17 اسفند 1390 )
» زندگینامه میرزا عباس دیّری ( پنجشنبه 11 اسفند 1390 )
» سنج و دمام ( دوشنبه 7 آذر 1390 )
» یزله ( چهارشنبه 16 شهریور 1390 )
» متن نامه شهید رئیسعلی‌دلواری به مجتهد برازجانی ( سه شنبه 15 شهریور 1390 )
» دُم دُم سحری ( شنبه 22 مرداد 1390 )
» آیین طلب باران ( شنبه 18 تیر 1390 )
» موسیقی بوشهر: نی انبان؛ نی همبونه ( چهارشنبه 1 تیر 1390 )
» شهید دلواری در کلام مقام معظم رهبری ( شنبه 28 خرداد 1390 )
» معرفی کتاب هم صدا با نخل های تشنه ( جمعه 13 خرداد 1390 )
» نو یافته های باستان شناسی در بندر سیراف ( جمعه 5 فروردین 1390 )
» زندگینامه خالوحسین بردخونی دشتی ( شنبه 21 اسفند 1389 )
» منطقه حفاظت شده مند ( دوشنبه 11 بهمن 1389 )
» زندگینامه استاد ایرج صغیری ( جمعه 3 دی 1389 )
» زندگینامه دکتر سید جعفر حمیدی ( پنجشنبه 4 آذر 1389 )
» زندگینامه سید بهمنیار حسینی (مفتون بردخونی) ( یکشنبه 18 مهر 1389 )
» مسقطی ( سه شنبه 26 مرداد 1389 )
» زندگینامه شیخ حسن آل عصفور بوشهری ( شنبه 16 مرداد 1389 )
» بافت‌ قدیم‌ بوشهر ( شنبه 22 خرداد 1389 )
» به مناسبت روز خلیج فارس ( جمعه 10 اردیبهشت 1389 )
» انتشار اولین هفته نامه مصور ایرانی در بوشهر ( جمعه 6 فروردین 1389 )
» سند ساواک در مورد تظاهرات نیروی هوایی بوشهر ( دوشنبه 19 بهمن 1388 )
» این حسین کیست که ... ( دوشنبه 7 دی 1388 )
» دانلود تك نوازی نی انبون ( پنجشنبه 19 آذر 1388 )
» تصویر: خلیج فارس ( سه شنبه 10 آذر 1388 )
» ویژگی های دستوری لهجه بوشهری ( یکشنبه 12 مهر 1388 )
» گمنه یا للك ( جمعه 10 مهر 1388 )
» گره چینی ( سه شنبه 7 مهر 1388 )
» مجموعه تصاویر بوشهر 2 ( پنجشنبه 2 مهر 1388 )
» سفالگری ( چهارشنبه 1 مهر 1388 )
موضوعات وبلاگ

آمار بازدید


کل بازدید ها :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل مطالب :
آخرین بروز رسانی :

درباره ما


این وبلاگ جهت آشنایی عموم مردم با تاریخ و فرهنگ مردم بوشهر می باشد.
از کلیه کسانی که توانایی همکاری را دارند خواهش می شود تا مطالب خود را به ایمیل من بفرستید تا با نام خودتان در این وبلاگ ثبت گردد.
*******************
به جهت تعدد مطالب و محدود بودن پست های صفحه اصلی، شما قادر به مشاهده تمام پست ها نمی باشید. از این رو به شما پیشنهاد می شود از آرشیو موضوعی جهت دستیابی به پست های پیشین استفاده کنید.
ایجاد کننده وبلاگ : وبسایت شخصی محمد جواد منصورزاده

http://www.up.lianportal.com/images/04734904814806328121.gif

از ما حمایت کنید

به بوشهریها امتیاز دهید