تبلیغات
مرجع جامع بوشهرشناسی

مرجع جامع بوشهرشناسی

نویسنده : محمد جواد منصورزاده سه شنبه 1 بهمن 1387, 03:45 ق.ظ
گویش استان بوشهر در تمام مناطق فارسی محلی است كه دارای بن مایه لری می باشد . برای مرزبندی انواع گویش منطقه را از لحاظ جغرافیایی به دو بخش تقسیم شمالی و جنوبی تقسیم می كنیم كه هر قسمت ویژگی خاص خود را داراست . و دارای تفاوتی اندك می باشد . زبان های عربی نیز در جاهایی مانند بندر عسلویه ، كنگان ، جزیره شیف ، و جزیره شیف ، و جزیره شمالی و جنوبی بندر ریگ رایج است .
در همه گویشها واژه های فارسی باستان ، اوستایی و پهلوی دیده می شود كه بازمانده صرف زبان پهلوی هنوز هم در گویش دشتی (دشتیانی ) رایج است . این موضوع نوید تكامل زبان از فارسی قدیم به فارسی نو در منطقه می باشد . حكایت از قدمت و دیرینگی منطقه می كند .
بعلت ارتباط بندری بوشهر با كشورهای عربی و نیزتسلط انگلیسیها هلندیها در منطقه پاره ای واژه های بیگانه دیده می شود كه هنوز هم مورد استعمال است . گویش شمالی استان شامل گویش شهرستان دشتستان ، گناوه و دیلم می باشد .

گویش جنوبی شامل گویش شهرستانهای تنگستان ، دشتی ، گنكان و دیر می باشد . خود شهر بوشهر هم اكنون فارسی صحبت می كنند ولی گویش آنها همسو با گویش تنگستان بوده است . گویش شمالی نیز تنوع در عین خود دارد . در شهرستان دشتستان شناسه می در جلو افعال بكار می رود و این واژه ی می در شهرستان گناوه و دیلم تبدیل به ای می شود .

میكنم ایكنمekonom می كرد ekerd لهجه دشتیانی از قدیمی ترین لهجه های استان بوشهراست كه بوضوح صرف و نحو دستورزبان پهلوی ساسانی هنوز استعمال می شود.

ویژگی های دستوری :
یكی از مشخصه گویشهای جنوبی تلفظ فنتحه ها به ضمه است كه معمولا"روی شتاسه های افعال قراردارد.
رفتم رفتُم rafto
دارم دارُُم rom da
دیدم دیدُُم didom
همچنین در اسامی نیز اكثراً فتحه به كسره تبدیل می شود
مُرد مِرد merd
امین اِمین emin
عباس عِباس ebas
برای ساختن فعل جعلی بعد از بن مضارع شناسه esi بكار میرود كه بازمانده ist زبان پهلوی ساسانی است .
خندید خندس xandes
ترسید ترسس tarses
كه در زبان پهلوی خندِست ( xandist) و ترسِست (tarsist) بوده است .
صرف افعال در گویش شمالی مانند فارسی نو است ولی در گویش جنوبی یعنی دشتیانی فرق دارد و ضمایر بجای شناسه در ابتدا فعل قرار می گیرد.


صرف فعل شنیدن در گویش دشتیانی :
من شنیدم ام اسد um sed
توشنیدی اُت اشد ut esed
اوشنید اُس شنید us sened
ما شنیدیم ُمم شنید mom sened
شما شنیدید شما شنی soma seni
آنها شنیدند اونا شنی owna seni

حرف " ب " كه در آخر كلمات چند حرفی فارسی بهد از " الف " بیاید و ساكن باشد در گویش بوشهری بدل به " واو " می شود .

خواب خو xow
آفتاب افتو aftow
دوشاب دیشو disow
كلمات دو حرفی كه حرف آخر آنها " ب " می باشد به " واو " تبدیل می شود .
شب شو sow
آب او ow
درروستای بخش شمالی استان بوشهر واژه هایی كه با " خ " آغاز می شود، تبدیل به " ح " می گردد.
خانه حونه حیمه eyme


واژه هایی كه به h صامت ( كسره )ختم می شود a" اَ "تلفظ می شود .
نامه نا َمه nama
خانه خاَنه xuna

تلفظ a در آخر واژه ها به جای h صامت در اصل پسوند ag فارسی میانه بوده كه g افتاده و a هنوز تلفظ می شود . بعنوان مثال :
خانه را خانگ xana می گفته اند.

علامت مبالغه
علامت مبالغه افزودن " او " " u" به آخر واژه می باشد . مانند:
زشت زشتو
سفید سفیدو

تلفظ حرف " ق " مانند عربی و یا تلفظ ق در زبان فارسی باستان از ناحیه حلق یا نرم كامی است و به نظر می رسد كه حرف " ق " را " خ " تلفظ می كنند . در منطقه تنگستان حرف " ق " " ك " تلفظ می شود .
قلب كلب kalb
قند كند kand
- بجای فعل ربطی یا اسنادی حرف " ن " ساكن می نشیند .
قشنگ است قشنگن qesangen
گرم است گرمن garmen

در مواردی كه كلمه ای با فعل معین " ات " همراه می شود مثل داده است ، كرده است ، ات تلفظ نمی شود و كسره بجای " ه " در كرده می نشیندو صورت " ش " جای فعل معین است را می گیرد و بدینگونه تلفظ می شود :
داده است دادش dadesen
كرده است كردش kardesen
" كو " بعنوان حرف تعریف و یا معرفه نیز به آخر اسامی می چسبد .
خودكار خودكاركو
میز میزكو
مداد مدادكو
دفتر دفتركو

اما به آخر صفات بجای " كو " ، " او " بكار می رود .
دراز درازو
نرم نرمو
بلند بلندو
قشنگ قشنگو
اضافه نمودن " كو " به آخر اسامی ضمن آنكه علامت اضافه دهم نشانه معرفه است . در بعضی موارد جنبه تحقیر و یا تحبیب نیز دارد .
مانند :
مرد مردكو
زن زنكو


علامت استمرار

برای ساختن فعل زمان حال بجای علامت استمرار" دارد " پیشوند هی hey یا هاسی hasey بكار می رود .
دارد می نویسد هی می نویسد hasey/hey minevise
دارد می رود هاسی /هی میره hosey/hey mire

منفی كردن افعال :

برای منفی كردن افعال ، حرف نفی نه را قبل از اسم یا صفت می آورند و فعل معین حذف می گردد .

من بلد نیستم م ُنه بلدُُم mo ne beladom
من غریب نیستم م ُ نه غریبُُم mo ne geribom
باید توجه داشت این نه كه برای منفی كردن بكار می رود فقط جلو افعال معین ( است و هست ) قرار می گیرد .
حرف " را " كه نشانه مفعول بی واسطه ( مستقیم ) است در گویش بوشهری وجود ندارد و بجای " را " كو بكار می رود.
كتاب رابده كتاب كو بده ketab kue bedeh
دفتر را بیاور دفتركو بیار daftare kue biyar
حرف " ب " در گویش دشتستان " و " " v " تلفظ می شود .

رباب رواد rowaw
زبان زوون zevan
برای نكره كردن اسامی كه به ا صامت ختم می شود . " ن " در آخر آن افزوده می شود . این ویژگی بر اساس این قاعده می باشد كه در زبان فارسی دو مصوت كنار هم قرارنمی گیرد .
در زبان فارسی نو بجای نكره كردن گونی یك ای به آخر آن افزوده می شود كه گونی ای می شود . ولی در گویش بوشهری برای جلوگیری كردن از دو صامت لی در كنار هم " ن " ما بین آنها قرارمی گیرد .

گونی گونینی gunini
گربه ای گربینی gorbeni
قوطی ای قوطینی qutini

علامت جمع :

در گویش شمالی علامت جمع كه " ما " می باشد ال " al" مورد استفاده است .
كتابهاكه میشود كتابل ketabal
خودكار خودكارل udkaral
درختها درختال deraytal

تمام واوها به ای " I" تبدیل می شود .
بود بید bid
دود دید did
تنور تنیر tenir

در لهجه بوشهری هنگام صحبت كردن واژه های را معمولاًَ خلاصه می كنند و برای خلاصه شدن كلام همیشه چند حرف آن افتاده و مختصر می شود .
من چه می دانم مچم mocem
در گویش جنوبی " ن " های آخر كلمات ادا نمیشود . مثلاًَ به نان " نو " می گویند .
نان نو nu
زمین زمی zami
در گویش جنوبی همچنین جلو افعال یك " ها " اضافه می شود .
بكن هاكن hakon
بده هاده hade

منبع


دسته بندی: فرهنگ بوشهر ,



» آدرس جدید سایت "مرجع جامع بوشهرشناسی" ( چهارشنبه 17 اسفند 1390 )
» زندگینامه میرزا عباس دیّری ( پنجشنبه 11 اسفند 1390 )
» سنج و دمام ( دوشنبه 7 آذر 1390 )
» یزله ( چهارشنبه 16 شهریور 1390 )
» متن نامه شهید رئیسعلی‌دلواری به مجتهد برازجانی ( سه شنبه 15 شهریور 1390 )
» دُم دُم سحری ( شنبه 22 مرداد 1390 )
» آیین طلب باران ( شنبه 18 تیر 1390 )
» موسیقی بوشهر: نی انبان؛ نی همبونه ( چهارشنبه 1 تیر 1390 )
» شهید دلواری در کلام مقام معظم رهبری ( شنبه 28 خرداد 1390 )
» معرفی کتاب هم صدا با نخل های تشنه ( جمعه 13 خرداد 1390 )
» نو یافته های باستان شناسی در بندر سیراف ( جمعه 5 فروردین 1390 )
» زندگینامه خالوحسین بردخونی دشتی ( شنبه 21 اسفند 1389 )
» منطقه حفاظت شده مند ( دوشنبه 11 بهمن 1389 )
» زندگینامه استاد ایرج صغیری ( جمعه 3 دی 1389 )
» زندگینامه دکتر سید جعفر حمیدی ( پنجشنبه 4 آذر 1389 )
» زندگینامه سید بهمنیار حسینی (مفتون بردخونی) ( یکشنبه 18 مهر 1389 )
» مسقطی ( سه شنبه 26 مرداد 1389 )
» زندگینامه شیخ حسن آل عصفور بوشهری ( شنبه 16 مرداد 1389 )
» بافت‌ قدیم‌ بوشهر ( شنبه 22 خرداد 1389 )
» به مناسبت روز خلیج فارس ( جمعه 10 اردیبهشت 1389 )
» انتشار اولین هفته نامه مصور ایرانی در بوشهر ( جمعه 6 فروردین 1389 )
» سند ساواک در مورد تظاهرات نیروی هوایی بوشهر ( دوشنبه 19 بهمن 1388 )
» این حسین کیست که ... ( دوشنبه 7 دی 1388 )
» دانلود تك نوازی نی انبون ( پنجشنبه 19 آذر 1388 )
» تصویر: خلیج فارس ( سه شنبه 10 آذر 1388 )
» ویژگی های دستوری لهجه بوشهری ( یکشنبه 12 مهر 1388 )
» گمنه یا للك ( جمعه 10 مهر 1388 )
» گره چینی ( سه شنبه 7 مهر 1388 )
» مجموعه تصاویر بوشهر 2 ( پنجشنبه 2 مهر 1388 )
» سفالگری ( چهارشنبه 1 مهر 1388 )
موضوعات وبلاگ

آمار بازدید


کل بازدید ها :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل مطالب :
آخرین بروز رسانی :

درباره ما


این وبلاگ جهت آشنایی عموم مردم با تاریخ و فرهنگ مردم بوشهر می باشد.
از کلیه کسانی که توانایی همکاری را دارند خواهش می شود تا مطالب خود را به ایمیل من بفرستید تا با نام خودتان در این وبلاگ ثبت گردد.
*******************
به جهت تعدد مطالب و محدود بودن پست های صفحه اصلی، شما قادر به مشاهده تمام پست ها نمی باشید. از این رو به شما پیشنهاد می شود از آرشیو موضوعی جهت دستیابی به پست های پیشین استفاده کنید.
ایجاد کننده وبلاگ : وبسایت شخصی محمد جواد منصورزاده

http://www.up.lianportal.com/images/04734904814806328121.gif

از ما حمایت کنید

به بوشهریها امتیاز دهید